Wat is colitis ulcerosa?
Het is een chronische ontstekingsziekte van de dikke darm (colon) waarbij zweren (ulcera) gevormd worden. De ontsteking is steeds aanwezig in het onderste deeltje van de dikke darm (de endeldarm). Soms is ook het linker gedeelte van de dikke darm ontstoken. Af en toe is de volledige dikke darm ziek.
- als de ontsteking beperkt blijft tot de endeldarm, spreken we van proctitis
- indien niet alleen de endeldarm maar ook het linkerdeel van de dikke darm aangetast is, gebruiken we de term linkszijdige colitis
- de term pancolitis wordt gebruikt als de volledige dikke darm ziek is.
Types colitis ulcerosa
De ziekte komt steeds vaker voor. Vooral in westerse landen is er de laatste jaren een duidelijke toename. De ziekte komt voor bij 450 op de 10.000 mensen. In België komen er jaarlijks 350 nieuwe patiënten bij. De ziekte manifesteert zich doorgaans voor het eerst op een leeftijd tussen de 15 en 30 jaar.
Als colitis ulcerosa bij je is vastgesteld, verandert er waarschijnlijk veel voor je. Leven met een chronische darmaandoening is vaak een uitdaging. Gelukkig evolueert de wetenschap snel.
De behandeling heeft de laatste 15 jaar een ware revolutie doorgemaakt. Hierdoor kunnen de meeste patiënten vandaag de dag een normaal leven leiden.
De verwachting is dat er in de nabije toekomst nieuwe medicijnen beschikbaar komen zodat de levenskwaliteit van patiënten met colitis ulcerosa verder verbetert.
Wat is de oorzaak?
Ons lichaam beschikt over een verdedigingsmechanisme dat ons beschermt tegen indringers zoals bacteriën en virussen. Dit is het immuunsysteem. Colitis ulcerosa ontstaat omdat ons immuunsysteem faalt en zich op een bepaald moment tegen het eigen, gezond weefsel keert. Hierdoor ontstaat er een ontstekingsreactie in de dikke darm. Waarom dit gebeurt is niet duidelijk. Vermoedelijk is er een erfelijke aanleg en spelen ook omgevingsfactoren een rol. Denk hierbij aan:
- (overmatige) hygiëne
- voeding
- stress
- darmflora (bacteriën van de darm)
- roken
Roken heeft een effect op colitis ulcerosa. Het blijkt eerder een beschermend effect te hebben. Bij stoppen met roken is er een (licht) verhoogde kans op het ontstaan van de ziekte of een opflakkering. De nadelen van roken wegen echter niet op tegen dit kleine “voordeel”. Stoppen met roken blijft het advies!
Wat zijn de symptomen?
De symptomen variëren van patiënt tot patiënt en zijn afhankelijk van de ernst en de uitgebreidheid van de ontsteking. De meest voorkomende klachten zijn:
- diarree
- valse stoelgangsdrang
- bloed en slijm in de ontlasting
- buikpijn
- vermoeidheid
- weinig eetlust
- ongewenst gewichtsverlies
Sommige patiënten hebben ook ontstekingsverschijnselen buiten de darm:
- huidafwijkingen
- pijnlijke plekken op de onderbenen (erythema nodosum)
- gewrichtsontstekingen: pijnlijke zwellingen in de polsen, knieën, ellebogen en enkels
- lage rugpijn (sacro-ileïtis)
Hoe wordt de diagnose gesteld?
Vaak ervaren patiënten al langere tijd problemen/klachten. De klachten zullen niet altijd even duidelijk zijn. Daarom luistert de arts eerst gewoon naar jouw verhaal. De arts zal je hierbij vragen stellen om een duidelijker beeld van je klachten te krijgen. Indien nodig zal de arts je buik onderzoeken.
Na de raadpleging bij de arts vinden bijkomende onderzoeken plaats:
- bloedonderzoek
- stoelgangonderzoek:
hierbij wordt je fCal-waarde (fecaal calprotectine) bepaald. Dit is een eiwit dat bij ontsteking in de darmen in de stoelgang aangetroffen wordt. - Coloscopie (endoscopie): een onderzoek van je dikke darm
De arts brengt een endoscoop (flexibele camera) in en kan zo via een televisiescherm de binnenkant van je darmkanaal zien.
Eventueel worden ook stukjes weefsel uit de dikke dam (=biopten) genomen, die later onderzocht worden in het labo. - MRI of CT-scan: hierbij wordt de dunne darm onderzocht.
De arts kan zo zien of er bijvoorbeeld perianale fistels aanwezig zijn.
Hoe verloopt de ziekte?
De ziekte is onvoorspelbaar en kent een fluctuerend verloop waarbij goede en slechte periodes elkaar afwisselen. Bij de meeste patiënten kan de ziekte goed onder controle gehouden worden met medicatie waardoor de ontsteking wegtrekt. Op dat moment is de patiënt in remissie en heeft hij weinig klachten. Ondanks behandeling kan de ziekte wel opnieuw opflakkeren (flare-up). De oorzaak hiervan is meestal onduidelijk. Wanneer dit gebeurt, zal de arts de therapie aanpassen zodat de ontsteking opnieuw onderdrukt wordt. Het is daarom belangrijk dat je de voorgeschreven medicatie stipt inneemt en regelmatig op controle komt.
Momenteel is er nog geen genezing mogelijk. De medicatie onderdrukt de ziekte maar neemt ze niet weg. Ook een operatie biedt geen definitieve oplossing.
Hoe wordt de ziekte behandeld?
De behandeling verloopt in 2 fases.
- Inductiebehandeling: De arts schrijft medicatie voor om de actieve ontsteking zo snel mogelijk te verminderen. Deze fase duurt ongeveer drie maanden.
- Onderhoudsbehandeling: Eens de ontsteking is weggetrokken, krijg je medicatie om te vermijden dat de ziekte opnieuw opflakkert. Deze moet je langdurig innemen. Tot op vandaag is er geen definitieve genezing mogelijk. Soms verliest het medicijn na verloop van tijd zijn efficiëntie en moet je overschakelen naar een ander geneesmiddel.
Het is belangrijk dat je de behandeling continu verderzet, zelfs in periodes zonder klachten. Minder ontsteking betekent immers minder kans op complicaties en een betere levenskwaliteit.
De behandeling met medicatie kan aanleiding geven tot neveneffecten. Regelmatige controle bij je behandeld arts is belangrijk om tijdig problemen op te sporen en de evolutie van de ziekte goed op volgen..
Levensstijl en colitis ulcerosa
- Voeding
Doordat de ziekte van Crohn zich manifesteert in het maag-darmkanaal vragen veel patiënten zich af of ze een speciaal dieet moeten volgen. Een dieet hoort niet tot de standaard behandeling van de ziekte. Een gezonde en evenwichtige voeding raden we wel aan!
Tijdens de actieve periode van de ziekte kan het wel mogelijk zijn dat je een restenarm dieet volgt. Een diëtiste zal je hierbij indien nodig begeleiden. - Vermoeidheid
Vermoeidheid is één van de veelvoorkomende klachten. Toch is het belangrijk om te blijven bewegen of sporten. Probeer dit te doen op momenten waarop het voor jou mogelijk is.
Het is vooral belangrijk om te luisteren naar je lichaam! - Roken
Het is zeer belangrijk om te stoppen met roken! Bij mensen die roken verloopt de ziekte ernstiger en werkt de medicatie minder goed. Dit vergroot de kans op een flare-up.
Handige informatie
Meer informatie over de ziekte van Crohn vind je op de volgende websites en/of podcast
- Crohn en Colitis Ulcerosa vereniging
016 20 73 12
www.ccv-vzw.be - Blog door en voor lotgenoten
www.wijhebbencrohn.be - Podcast: The gut feeling
Contact
IBD-team
gastro-enterologen:
IBD-verpleegkundige:
IBD-verpleegkundigen:
- Lieve Coekaerts en Anneke De Knop
- 052 25 21 75 (IBD-verpleegkundigen)
052 25 26 82 (endoscopie algemeen) - IBD@azsintblasius.be
